Trees For Farmers

“Trees for farmers” – een kleinschalig herbebossingsproject in Noord-Ethiopië

Noordelijk Ethiopië, met zijn prachtige hoogplateaus, heeft sterk te lijden van ontbossing. Deze ontbossing startte waarschijnlijk reeds ca 3.000 jaar geleden, een gevolg van de rijke geschiedenis van oude beschavingen in de regio. Omdat de groeiende bevolking hout nodig heeft voor constructies en als energiebron, is de druk op de laatste restjes bos zeer groot.

De massale ontbossing in noordelijk Ethiopië draagt bij tot een negatieve spiraal van sterke erosie, dalende landbouwopbrengsten en verdere landdegradatie. Spontane regeneratie van vegetatie wordt sterk belemmerd door vrijlopend vee, schapen en geiten (“free-range grazing”), waardoor alle ontluikende vegetatie wordt opgegeten. Grootschalige herbebossingsprojecten schieten vaak hun doel voorbij omdat bij gebrek aan verzorging het overlevingspercentage van de bomen zeer laag is. Bovendien worden vaak niet-inheemse bomen geplant, zoals de  uit Australië afkomstige Eucalyptus.

Wanneer het vee wordt geweerd uit een bepaald deel van het landschap (“exclosure”) ontwikkelt zich vrij snel een gras- en struikvegetatie. Dit is een hoopvolle ontwikkeling, en de idee van exclosures, waaruit gras kan worden geoogst maar geen vee mag grazen, vindt steeds meer ingang in de regio. Door gebrek aan bronbomen voor natuurlijke uitzaaiing ontwikkelen exclosures zich echter niet spontaan tot een echt bos. Hier kan door het gericht planten van inheemse bomen het verschil gemaakt worden.

In het project “Trees for farmers” willen we bijdragen tot de herbebossing in Tigray, met als uiteindelijk doel het breken van de negatieve spiraal en het bouwen aan een duurzaam landherstel. Trees for farmers plant bomen op een kleinschalige manier, en met gebruik van inheemse soorten.

Het doel van Trees for Farmers is bij te dragen tot:

(1) herbebossing en landherstel, waardoor op termijn ook de landbouwproductie zal toenemen, en

(2) tot het behoud en herstel van inheemse boomsoorten in de regio, die op termijn als bronmateriaal voor spontane herbebossing kunnen fungeren.

Trees for Farmers heeft drie strategieën, waarbij inheemse bomen worden geplant:

(A) in bestaande exclosures, met als doel de overgang naar echt bos te ondersteunen,

(B) op erven en langsheen de akkers van lokale landbouwers met als doel inheemse soorten te herwaarderen, en versrpeid in het landschap bronnen van zaden te creëren, en

(C) op openbare terreinen zoals scholen – hier hebben de bomen ook uitdrukkelijk een educatieve waarde.

Er wordt gewerkt met lokale verantwoordelijken en het herbebossingsproject wordt gecoördineerd vanuit de boomkwekerij van de Universiteit van Mekelle.

Enkele cijfers

• Trees for Farmers is gestart in 2005.
• In de periode 2005-2010 werden in totaal > 90.000 bomen geplant en opgevolgd.
• In de beginperiode werden de meeste bomen aangeplant bij individuele boeren en op scholen. Sinds 2008 wordt zeer sterk ingezet op het planten van bomen in exclosures om aldus duurzame bosvorming te bevorderen. Ook de aanplant bij individuele boeren en op scholen wordt voortgezet omwille van de belangrijke sociale en educatieve meerwaarde.
• Er zijn momenteel twee exclosures (9 en 6 ha) die worden beplant.
• Per euro kunnen 1 tot 2 bomen worden geplant. De bomen worden opgevolgd gedurende verschillende jaren.

vzw Ere Mela Mela steunt Trees for Farmers als project voor duurzame ontwikkeling.
Steunen kan via rekeningnr. 068-2445234-85, Ere Mela Mela, Gent, met vermelding “Trees for Farmers”.
Contact : Luc De Meester – Luc.DeMeester@bio.kuleuven.be

Giften kunnen ook worden overgemaakt via de Vlaamse Bos Vereniging (VBV; met vermelding Trees for Farmers); dit kan het meest efficiënt via http://www.co2gift.be – Trees for Farmers is één van de projecten die kunnen worden gesteund via dit initiatief dat herbebossing promoot als compensatie voor CO₂–uitstoot (fiscaal aftrekbaar)

 

Werkgroep Trees for Farmers

Het project Trees for Farmers is er sinds de start in 2005 sterk op vooruit gegaan. Er zijn ruim 90.000 bomen geplant, en sinds 2008 wordt er hard gewerkt aan het beplanten van zogenaamde “exclosures”, gebieden afgesloten voor begrazing en houtkap. We zijn nu op twee exclosure-sites actief (samen ca 15 ha) en er wordt uitgekeken naar een derde site. Naast de steun van Ere Mela Mela en de werkgroep Herbebossing Hoorn van Afrika is er sinds enkele jaren ook steun van de Vereniging voor Bos in Vlaanderen. Deze verenigingen steunen via het geld dat ze inzamelen met acties, en via giften van particulieren. Samen met giften die via  CO₂-gift worden overgemaakt, zoals recent ook door de Vlaamse Interuniversitaire Raad – Universitaire Ontwikkelingssamenwerking (VLIR-UOS), betekent dit dat het werkbudget van Trees for Farmers uitbreidt. Om de kansen die dit biedt optimaal te laten renderen, werd een “werkgroep Trees for Farmers” opgericht. Deze werkgroep is niet louter gelieerd aan Ere Mela Mela, maar groepeert ook mensen die vanuit onder meer de Vereniging voor Bos in Vlaanderen mee willen werken aan de uitbouw van Trees for Farmers. Verschillende leden hebben een band met Ethiopië en met het herbebossingsproject, waardoor het beleid zeer gericht kan worden uitgestippeld in directe samenspraak met het lokale TFF team geleid door Sarah Tewoldeberhan. De werkgroep komt minstens elke twee maand samen. Momenteel wordt de strategie voor de beplantingen van 2011 uitgewerkt, waarbij onder meer het evenwicht tussen nieuwe aanplant en het verzorgen van bestaande beplantingen van exclosures nader wordt bekeken.

De leden van de nieuwe werkgroep, opgericht in oktober 2010, zijn:

• Bert Reubens (voorzitter)
• Julie Poppe (secretaris)
• Wouter Maes
• Jan Maes
• Abraham Blondeel
• Line Kelders
• Bart Muys
• Bert De Somviele
• Luc De Meester (contact Erè Mèla Mèla vzw)

 

CO2-uitstoot van (vliegtuig)reizen compenseren via Trees for Farmers

Het compenseren van de CO2-uitstoot van (vliegtuig)reizen) neemt steeds meer ingang. Via de website CO2-gift (www.co2gift.be) kan men op die manier ook het project Trees for Farmers steunen. Dit kan men doen als particulier maar ook als bedrijf of organisatie. Het geld dat naar Trees for Farmers gaat, wordt gestort via de Vereniging voor Bos in Vlaanderen (VBV) – de VBV steunt net als Ere Mela Mela het herbebossingsproject Trees for Farmers. Giften meer dan 30 euro zijn fiscaal aftrekbaar.

 

Foto’s Landdegradatie in Ethiopië – Trees for Farmers

Landdegradatie in Tigray. Foto centraal: kaalgevreten landschap, mede door geiten. Merk op de linkerfoto op de achtergrond een “kerkbos” – kerkbossen zijn beschermd omdat houtkap en begrazing niet toegelaten zijn op de heilige grond. De foto links en centraal zijn twee beelden vanuit eenzelfde positie. Rechts: typisch landschap in Tigray – sterk ontbost en met duidelijke sporen van erosie.

Links: Zaailing van een inheemse boom (Cordia africana) in een school; kinderen adopteren en verzorgen een boom. Links midden: transport (illegaal) hout naar de markt van Mekelle. Rechts midden: verkoop houtvuurtjes voor de traditionele koffieceremonie op de markt van Mekelle. Voor de sociaal erg belangrijke koffieceremonie wordt houtskool gebruikt dat overal langs de straatkant wordt verkocht. Straatbeeld nabij Jimma.

Links: Enkele olijfbomen (Olea) als restant van een uitgestrekt bos (Dess’a forest); op de achtergrond zie je de rand van het bos (rand kaalkap). Midden: Boomheide-bos in Bale Mountains. Rechts: Landschap in Tigray, met vooraan kerkbosje

Links: mooie Ficus boom in een kerkbos. Midden: een boom als centrum van een discussieruimte. Rechts: sfeerbeeld met op de achtergrond de rook van een koffieceremonie.

Links: de eerste Trees for Farmers exclosure site. Midden: een jonge olijfboom, geplant in een exclosure. Rechts: een deel van het lokale team – coördinator Sarah Tewolde-Berhan (tweede links, Mekelle Univ.), lokale coördinator op het veld Araya (vierde van links), en twee bewakers.

Links: Echt bos in Ethiopië – Harema forest. Links midden: Rand van een kerkbos in Tigray (Romanat). Rechts centrum: zaailingen inheemse bomen in de boomkwekerij van Mekelle Universiteit. Rechts:Trees for Farmers draagt ook bij tot de verjonging van wierrookboombosjes.

Sfeerbeelden uit Tigray. Het vele vee dat overal “vrij” mag grazen is een bedreiging voor de vegetatie.Er zijn talrijke kleine reservoirs voor irrigatielandbouw, maar de waterkwaliteit is zeer slecht omwille van erosie, zelf een gevolg van het ontbreken van vegetatie.

Nieuwsgierige kinderen in Tigray. Sfeerbeeld in koptische kerk (Gondar). Moslimvrouw regio Jimma. Oogst van “teff”. Kinderen op weg naar school.

Sfeerbeelden uit Tigray. Helemaal rechts: Afar meisje.

 

Verslag: ZES MAANDEN IN ETHIOPIE VOOR TREES FOR FARMERS
door Line Kelders

Als net afgestudeerde bio-ingenieur trok ik dit jaar voor zes maanden naar Ethiopië, land van bergen en koffie, en van prachtige mensen. Ik ging om er mijn horizon te verruimen en om bij te dragen aan twee projecten: het honingproject Ma’ar en Trees For Farmers. Van maart tot september 2010 verbleef ik in Hagere Selam, een sympathiek dorp dat een centraal punt is in het werkingsgebied van Trees For Farmers. Ik volgde de werking van het project op, deed overlevingstellingen, nam interviews af, organiseerde een demonstratiedag,…

Ethiopië is veruit het mooiste land dat ik ooit bezocht. Al van achter mijn vliegtuigraampje kijk ik mijn ogen uit. Ook daarna zou ik nog elke dag genieten van het prachtige berglandschap. De eerste dagen van mijn verblijf maak ik kennis met Sarah, een stijlvolle dame die er niet voor terugdeinst om haar handen vuil te maken. Zij is coördinator van Trees For Farmers vanuit de universiteit van Mekelle. Ze is verantwoordelijk voor de planning, uitwerking en financiën van het project en voor de communicatie met het Belgische front. Later ontmoet ik ook Araya, de ietwat verlegen maar gepassioneerde lokale coördinator van het project. Hij regelt meer praktische zaken en vormt het eerste aanspreekpunt voor de gemeenschap.

In Hagere Selam installeer ik mij in een bescheiden, maar niet oncomfortabel huisje. Ik kom aan midden in het droge seizoen. Het landschap rond het dorp is dor en droog. Het leven van deze mensen, voornamelijk boeren, is hard, maar toch kan een glimlach er altijd af en word ik met open armen ontvangen.

Vanuit Hagere Selam bezoek ik samen met Sarah en Araya de twee exclosure sites waar Trees For Farmers actief is. Exclosures zijn gebieden waar geen vee mag grazen zodat de natuurlijke vegetatie zich er kan herstellen. Trees For Farmers probeert dit proces te versnellen door er inheemse bomen aan te planten. De oudste site ligt ongeveer 10 kilometer van Hagere Selam. Ik kan er gewoon met het openbaar vervoer naartoe. De eerste boompjes werden er geplant in 2008 en zijn ondertussen al goed gegroeid. Ik ben erg blij met wat ik zie: een beloftevol miniatuurbos. De tweede site ligt op een steile helling op vijf kilometer van Hagere Selam. Dat is te voet goed te doen, al moet ik veel moeite doen om niet uit te glijden op de losse stenen en zo naar beneden te stuiken. In de site worden dit jaar voor de eerste keer boompjes geplant.

In april doe ik samen met Araya steekproefgewijs overlevingstellingen, zowel in de oudste exclosure site als bij de boeren die boompjes van Trees For Farmers hebben gekregen om thuis te planten. Terwijl de boompjes in de site goed worden verzorgd, is dat bij de boeren thuis niet altijd het geval. Sommige boeren hebben hun boompjes geen water gegeven, of niet beschermd tegen de vraatwoede van hun schapen en geiten. Gelukkig ontmoeten we ook veel boeren die ons apetrots hun gezonde boompjes tonen. De resultaten zijn over het algemeen goed: bij de boeren thuis hebben ongeveer de helft van de 3 tot 5 jaar oude boompjes het overleefd, terwijl van de jongere boompjes 75% het overleefd heeft. In de exclosure site is het overlevingspercentage maar liefst 85%.

De maanden daarna neem ik een aantal interviews af. Enerzijds doe ik interviews bij boeren uit de omgeving van de tweede exclosure site, om te peilen naar welke boomsoorten zij graag willen in die site en welke criteria zij daarvoor belangrijk vinden. Anderzijds doe ik een reeks interviews met mensen die op één of andere manier betrokken zijn bij het project: boeren, maar ook lokale medewerkers, de leiders van de gemeenschap enz. Ik wil graag weten wat zij denken over het project en wat zij ervan verwachten voor de toekomst. Overal word ik heel gastvrij ontvangen.Meestal word ik op de koffie gevraagd.

Dat is in Ethiopië niet snel een tas uitslurpen, maar een heuse ceremonie waarbij nog koffiebonen geroosterd en fijngemalen moeten worden. Als de koffie uiteindelijk gekookt is en wel, mag je drie tassen na elkaar uitdrinken en vaak krijg je er dan nog eens popcorn of andere versnaperingen bij. Die hele mikmak kan al gauw enkele uren duren en moet ik, alhoewel ik het heel gezellig vind, soms beleefd weigeren.

Ondertussen wachten we op het regenseizoen om de nieuwe lading boompjes te kunnen planten en uitdelen aan boeren. Halverwege juli is het dan eindelijk zover. De regen valt met bakken uit de lucht, de wegen veranderen in kolkende stroompjes en de rivieren treden buiten hun oevers. Het is mistig, soms wel de hele dag, en koud! Tot nu toe ben ik eigenlijk heel blij geweest met het klimaat, zo’n 20 à 25 graden en elke dag een stralend zonnetje. Maar jonge boompjes hebben nu eenmaal regen nodig, dus trek ik mijn regenjas maar aan en ga kijken naar de aanplant. Er worden ongeveer 4000 boompjes geplant in de oudste site en nog eens 4000 in de tweede site. Het is een mooi en hoopvol gezicht.

Daarnaast zijn er ongeveer 8000 boompjes van Trees For Farmers bestemd om bij boeren thuis geplant te worden. Hiervoor rijden we met de laadbak van onze jeep vol boompjes naar de dorpen. Mensen komen van heinde en ver aangelopen om boompjes mee te krijgen. Er heerst een gezellige drukte. Het uitdelen gaat gepaard met de nodige discussies over wie welke soorten en hoeveel boompjes krijgt. Het onderhandelen daarover laten we over aan de lokale overheid, die daarvoor het best geplaatst is.

In augustus organiseer ik een demonstratiedag in samenwerking met de universiteit van Mekelle. We nodigen een 50-tal boeren uit om de verschillende onderzoeksprojecten van de universiteit en onze exclosure site te bekijken. Araya legt uit wat Trees For Farmers is en wat de doelstellingen zijn van het project. De boeren lopen goedkeurend rond in de site. Ze zijn onder de indruk van de goede groei van onze boompjes.

Het is september en dat betekent dat ik terug naar huis moet… Ik neem niet graag afscheid van al deze schitterende mensen. Maar ik ben blij met alles wat ik gedaan en gezien heb. Ik vlieg naar huis in de vaste overtuiging dat, dankzij de inspanningen van Trees For Farmers, de lokale overheid en de boeren zelf, deze dorre streek in het noorden van Ethiopië op termijn weer groen van de bomen zal zien!