De slanke stenen zuilen die de graftombes sieren van oude koningen en notabelen staan nog steeds in een groen perkje aan de rand van het stadje Axum in Ethiopië. Maar dezer dagen wordt de site gedomineerd door een torenhoge stijger met bovenaan een gele mobiele kraan. De obelisk van koning Ezana ziet er plots heel wat kleiner uit.
Binnenin het staketsel zit een deel van de Axumzuil die in 1937 door de Italiaanse troepen werd geroofd. Italië gaf in 2005 het 1700 jaar oude monument terug, na decennia van onderhandelingen tussen de twee landen.
De obelisk die meer dan 150 ton weegt, werd in drie stukken terug naar Ethiopië gebracht. De zuil is nu weer thuis, wordt gerestaureerd en opnieuw rechtgezet.
Een lelijk hek van stalen golfplaten sluit het werkterrein af. Maar als je binnengaat, zie je dat het eerste stuk van de obelisk al op zijn plaats staat, in het midden van de stijger. Het stuk is stevig gemetseld in zijn nieuwe funderingen, precies op de plaats waar de zuil stond in de oudheid. De overblijfselen van de oude funderingen liggen vlakbij: grote stenen blokken nauwgezet in stukken gesneden. Als het werk af is, zullen ze ook op de site te zien zijn om te bezoekers te tonen hoe dergelijke funderingen werden gemaakt toen er geen kranen en beton voor handen waren.
De basis van de zuil is een enorme blok graniet en is gesculpteerd al was het het gelijkvloers van een hoog gebouw, met het beeld van een deur, inclusief deurklink. Verbazingwekkend aan deze monumenten is dat ze lijken de façade van een flatgebouw na te bootsen. Fisseha Zibelo, van het Ethiopische ministerie van Cultuur, zegt dat deze sculpteringen de verbeelding van de makers van deze monumenten toont. “We weten dat ze gebouwen hadden met twee of drie verdiepingen, omdat er in Axum gebouwen zijn met meerdere verdiepingen,” zegt hij, “maar de sculpteurs beeldden zich de wolkenkrabbers van de toekomst in.”
Het werk wordt gedaan door Lattanzi, een Italiaanse firma. De coördinator Mauro Cristini beschrijft het hele project als een experiment. “Niemand heeft ooit al ergens iets dergelijks gedaan.” Hij zegt dat het middelste stuk in goede staat is, maar dat vooral het bovenste stuk beschadigd is. De top van de zuil was al gebroken en werd nog verder beschadigd door bliksem in Rome. De arbeiders brengen een beschermende laag aan alvorens ze een sterke kraag rond de zuil vastmaken, die de kraan greep moet geven om de zuil in positie te brengen.
Er was heel wat controverse over het hele project om de zuil weer op te richten. De zuil lag op de grond toen de Italianen haar vonden en lag daar al eeuwen zo. Sommige archeologen vinden dat ze dan ook op die manier zou moeten worden teruggeplaatst. De hele operatie is risicovol. Niet alleen kan de obelisk tijdens het werk schade oplopen, gevreesd wordt ook dat de nieuwe funderingen het complex van ondergrondse graftomben onder de monumenten zou kunnen beschadigen. Daarenboven loopt ook de zuil van koning Ezana gevaar, het enige gegraveerde koninklijke monument dat rechtop staat al van in de oudheid en dat heel dicht bij de werf staat. De zuil helt al een beetje en wordt nu ondersteund om te vermijden dat ze zou worden beschadigd door de vibraties veroorzaakt door het zware materiaal. De zuil wordt regelmatig gecontroleerd en Cristini zegt dat er weliswaar een zekere beweging is vastgesteld, maar niet zorgwekkend.
Het hele team is ongeduldig om de teruggebrachte obelisk uiteindelijk op haar plaats te zien. Het laatste deel zou begin augustus geplaatst worden en op vier september zou alles klaar moeten zijn voor een officiële ceremonie, net voor het einde van het Ethiopische millenniumjaar.
“Dit monument is gemaakt door onze voorouders,” zegt Fisseha Zibelo. “Alleen in Axum werd een dergelijk monument gemaakt. Dus de zuilen geven ons trots en zijn belangrijk voor onze identiteit.”
© BBC World, Elizabeth Blunt, 21.07.08 (kdg)
Filed under: Architectuur, Erfgoed | getagged: Aksum, Axum, Ethiopië, grafmonumenten, Italianen, obelisk, Rome, zuil
