Eind 2006 bracht het label VDE-Gallo een album uit gewijd aan bagana-gezangen. De stukken werden opgenomen door de Belgische Stéphanie Weisser, een etnomusicologe die werkt aan de Université Libre de Bruxelles.
Haar fascinatie voor de bagana (ook wel bèguèna of begena) begon op vakantie in Egypte, in de Sinaï-woestijn, waar ze een aantal Bedoeïenen een soort krar zag maken (een neefje van de de bagana). Maar het was een cd van Alèmu Aga die haar uiteindelijk tot haar doctoraatsonderwerp bracht. “Ik heb gekozen mijn scriptie te maken over de bagana omdat dat instrument echt interessante kenmerken heeft, vooral op vlak van geluidskleur,” zegt ze. “Ethiopië was niet een erg gekend terrein bij musicologen. En dus ben ik naar Ethiopië getrokken. Ik ben ingestapt in een project dat nu gefinancierd wordt door de UNESCO. Ik heb Alèmu Aga ontmoet en hij is mijn leermeester geworden.”
“De bagana is een grote lier,” beschrijft Weisser. “Het instrument is gemaakt met hout en vel, en soms helemaal uit hout, maar dat is eerder zeldzaam. Het is een groot instrument, over het algemeen 1.40 à 1.50 lang. De klankkast is trapeziumvormig en de voorkant is niet gesloten, maar bedekt met huid.” Het instrument heeft 10 snaren die uit dierendarmen zijn gemaakt.
Weisser legt uit dat bij de Amharen muziek met twee verschillende termen wordt aangeduid: “zema” en “zefen”, waarbij “zema” wil zeggen “lied met spiritueel karakter” en “zefen” wijst op een “profaan karakter”. Weisser: “De “zema”-instrumenten zijn in principe percussie-instrumenten. Het zijn de instrumenten die de liederen in de kerk begeleiden: een stok waarmee men op de grond slaat, een sister waarmee men schudt, of een trommel met twee huiden. Het zijn geen melodische instrumenten. De bagana is het enige dat melodisch is en uitsluitend in het kader van “zema” wordt gebruikt. Het is het instrument dat door god aan David zou gegeven zijn, en verder doorgegeven door Salomo aan Menelik I, de stichter van de Ethiopische dynastie. Het is dus een goddelijk instrument, een instrument van koningen, het kan enkel gebruikt worden voor het spirituele, het is bedoeld voor de meditatie en het gebed, om god te loven, voor spirituele klaagzangen ook. Zingen en bidden met de bagana is efficiënter omdat het toelaat als het ware rechtstreeks met god te praten.”
De CD “Les Chants de Bagana” is een selectie uit de vele opnames die Stéphanie Weisser maakte in Addis Abeba, in het kader van haar onderzoek. “Musicologen werken op partituren, op extramuzikale bronnen, etnomusicologen daarentegen werken op het geluid zelf. Er zijn eenvoudigweg geen partituren,” legt ze uit. “Om de muziek te kunnen analyseren, moet men de muziek op een of andere manier kunnen vastleggen. Ik heb uren en uren bagana opgenomen. Bij elk veldwerk deed ik opnieuw opnames, ik vergeleek met wat er voorheen gedaan was, om te zien hoe de muzikanten evolueerden. De CD is een deel van wat er opgenomen werd ten behoeve van mijn scriptie.”
© EMM, Katrien De Graeve (bron : Le médiathèque de la communauté française de Belgique – interview door Isabel Delaby)
ÉTHIOPIE – Les chants de bagana
Texte:Stéphanie Weisser
1 CD AIMP LXXVIII/VDE 1206, 2006
Filed under: Muziek, Religie | getagged: Amhara, bagana, bèguèna, begena, Ethiopië, Stéphanie Weisser, zema
