De schimmelziekte Ug99 vormt een ernstige bedreiging voor de wereldwijde voedselveiligheid, zeggen landbouwspecialisten. De Ug99-stam van de tarweschimmel puccina graminis (zwarte roest) werd een tijdje geleden aangetroffen bij tarweboeren in westelijk Iran. De landbouwspecialisten waarschuwen dat ook andere tarweproducerende landen in gevaar zijn.
Zwarte roest is een ernstige graanziekte die veroorzaakt wordt door de schimmel Puccinia graminis. Al eeuwenlang worden we geplaagd door zwarte roestepidemieën die graanoogsten vernietigen. De Romeinen bijvoorbeeld hadden zelfs een god van de zwarte roest: Robigus. Na een schimmelepidemie in 1954 in Noord-Amerika, waarbij 40% van de oogst werd vernietigd, ontwikkelde het International Maize and Wheat Improvement Centre (dat bekend staat onder het Spaanse acroniem CIMMYT) resistente tarwevariëteiten. Men dacht zwarte roest onder controle te hebben, tot Ug99 de kop op stak.
Richard Brettell, directeur van het Biodiversity and Integrated Gene Management Programme van ICARDA legt uit dat de roestschimmel zich op een zelfde manier kan muteren als andere ziektekiemen, zoals het griepvirus bij dieren en mensen. “Ug99 is een nieuwe variant van zwarte roest. Het probleem is dat deze nieuwe variant de resistente tarwevariëteiten overwonnen heeft,” zegt hij.
Ug99 (Uganda 1999) werd – zoals de naam aangeeft – voor het eerst vastgesteld in 1999 in Oeganda. Sindsdien kregen Noord -en Oost-Afrikaanse landen te kampen met de schimmel. In 2006 werd de variant in Jemen aangetroffen. Ethiopië, Kenia en Jemen hadden te maken met zware roestaantastingen met veel lagere tarweopbrengsten als gevolg. Onlangs werden tarwevelden in Iran aangetast. Brettell zegt dat Ug99 zich sneller heeft verspreid dan verwacht doordat de schimmel zich kon vastzetten op gevoelige tarwevariëteiten die op het Arabisch schiereiland worden gekweekt. Op die manier werd een soort brug geslagen voor de verspreiding naar Iran. Begin maart riep de Food and Agriculture Organization van de VN (FAO) de belangrijkste tarweproducerende landen ten oosten van Iran op tot uiterste waakzaamheid. Andere risicogebieden zijn de landen rond de Middellandse Zee en Rusland.
Ug99 verspreidt zich via de wind over grote afstanden en kan hele tarwevelden vernietigen. Mahmoud Solh, directeur-generaal van het International Centre for Agricultural Research in the Dry Areas (ICARDA) zegt dat hij en zijn collega-wetenschappers ervan overtuigd zijn dat Ug99 zich snel zal verspreiden in Iran. Bovendien zouden sporen van zwarte roest makkelijk overgedragen kunnen worden naar het Midden Oosten en Azië via transporten op lange afstand.
Het kweken van resistente varianten is volgens Brettell de meest efficiënte manier om de ziekte onder controle te houden. Maar het probleem is dat bijna alle tarwevariëteiten die in West –en Zuid-Azië gekweekt worden, gevoelig zijn voor Ug99. “Het zal tijd en coördinatie vragen om ze te vervangen door resistente variëteiten.” Brettell zegt dat fungiciden enkel in een vroeg stadium soelaas kunnen bieden. “De schimmel kan in zekere mate onder controle gehouden worden door het gebruik van fungiciden, maar die moeten in een vroeg stadium van de infectie worden toegepast,” zegt hij.
ICARDA legt sterk de nadruk op internationale samenwerking en het delen van de kennis ter zake. De strijd tegen Ug99 vraagt een globale inspanning. In 2005 werd een Global Rust Initiative (GRI) opgezet, en ICARDA als CIMMYT werken nauw samen met het United States Department of Agriculture (USDA), Agriculture Canada, FAO en andere nationale en internationale organisaties om de verspreiding van de schimmel in te perken.
ICARDA als CIMMYT hebben resistente tarwevariëteiten geïdentificeerd en die worden momenteel geëvalueerd in nationale landbouwsystemen overal ter wereld, zegt Brettell. En in oktober 2007 kwamen wetenschappers en onderzoekers samen in Addis Abeba (Ethiopië) en zetten een waarschuwingssysteem op poten om zicht te krijgen op de verspreiding van zwarte roest.
Alleen door het bundelen van de krachten en het samenwerken op globaal niveau kan een ramp vermeden worden. Met de huidige stijging van de voedselprijzen te wijten aan de stijgende consumptie en teruggelopen stocks, kan deze dreiging op geen slechter moment komen.
Katrien De Graeve (bronnen: Irin, New Scientist)
Filed under: Actualiteit | getagged: Ethiopië, puccina graminis, schimmelziekte, stijgende voedselprijzen, tarwe, Ug99, voedselveiligheid, zwarte roest
