In Awassa, zoals op vele plaatsen in Ethiopië, zie je ergens in de schaduw groepjes kinderen gedisciplineerd op een rijtje zitten. Zij kijken heel aandachtig naar een kaart met daarop het gecompliceerde Amhaarse alfabet. Hun leraar, een vinnige jonge knaap zingt luid en duidelijk de 276 verschillende karakters voor, het koor achter hem zingt enthousiast na.
Ha hu heel ha hë hi ho …..
Leren lezen is een ware uitdaging voor deze kinderen, niet alleen omwille van het Amhaars alfabet, maar waar kunnen zij het lezen oefenen, als ze met veel moeite de noodzakelijke basiskennis verworven hebben? Kinderboeken in het Amhaars zijn zeldzaam in Ethiopië en voor veel kinderen is Amhaars niet hun eerste taal. Zelden zijn er thuis boeken en zelfs op school zijn er zeer weinig.
Maar in Awassa hebben ze nu veel geluk. Langs de weg staat een prachtig geschilderde gele houten kar met aan beide kanten schappen vol met uitgestalde boeken.De twee ezels die de kar trekken staan wat verderop in de schaduw te rusten. Dit is de eerste Ethiopische Ezelmobiel Bibliotheek.
Het idee van een Ethiopische emigrant die nu in de VS woont. Zijn EBCEF (Ethiopan Books for Children and Educational Foundation) staat in voor het uitgeven en produceren van de meeste van de boeken in de mobiele bib.
In de buurt van de kar zitten vele kinderen, sommigen genieten van de mooi geïllustreerde, buitenlandse tekenverhalen, maar ze kennen weinig of geen Engels. Daarom geven de meeste kinderen toch de voorkeur aan lokale verhaaltjes in het Amhaars. Blijkbaar is het favoriete boek van alle kinderen het verhaal van “ De onnozele Mammo”. Een verhaal dat gekend is bij generaties van Ethiopische kinderen.
Mammo was een goede jongen maar een beetje dom. Zijn moeder had uiteindelijk voor hem een job gevonden bij een boer. De muntstukken die hij kreeg als eerste loon had hij laten vallen en dus kwijt. “De volgende keer moet je je loon goed in je broekzak steken,” zei zijn moeder. De volgende dag gaf de boer hem melk in plaats van muntstukken als beloning. Het gevolg was voorspelbaar.“Nee, nee,” zei zijn moeder toen ze zijn druipende kleren zag, “als je zo iets krijgt moet je dat op je hoofd dragen, begrepen?” Maar het volgende loon van Mammo was verse boter verpakt in groene ensetbladeren.
De kinderen giechelen van het lachen als ze de tekening bekijken met de brandende middagzon die de smeltende boter over het gezichtje van Mammo doet lopen.
“ Onnozele Mammo” is het eerste boek dat door EBCEF gepubliceerd werd, naast de tekeningen staan de teksten in drie talen: Engels- Amhaars en Sidamo. Het Sidamo is de lokale taal die gesproken wordt in de wijde omgeving rond Awassa door ongeveer 2 miljoen Ethiopiërs.
In de namiddag is het voor de mobiele bib tijd om in te pakken en te verhuizen naar een volgende bestemming. De kinderen helpen alles inladen en de ezels worden voor de kar gespannen. Ezels zijn in Ethiopië een normaal transportmiddel en dus zeker niet bedoeld om de aandacht van de kinderen te trekken. Maar in dit project tracht men tezelfdertijd ook respect aan te leren voor de dieren.
Ezels worden in Ethiopië vaak veracht en ook wel mishandeld. Maar deze ezels hier werden versierd met geborduurde mantels die normaal voorbehouden zijn voor de paarden. Met hen mee loopt ‘Queen Helena’,de mascotte van het project, de koningin van alle ezels, gedrapeerd, versierd en voorzien van een kroon.
De kar beweegt zich door de straten van Awassa omgeven door zwermen kinderen, soms bezoekt zij een basisschool waar geen bibliotheek voorhanden is. Volgens de projectverantwoordelijke heeft dit een zeer positieve invloed op het leergedrag van de kinderen die meestal uit arme gezinnen afkomstig zijn. Daarbij moet je weten dat het meest eenvoudige kinderboek aan de meest voordelige prijs al vlug 2 daglonen kost.
In het centrum van Awassa en in Addis Abeba runt EBCEF ook een conventionele bibliotheek voor kinderen. In de late namiddag worden de kinderen daar geholpen bij het leren lezen, tekenen en het maken van hun huiswerk.De kinderen zijn enthousiast en behandelen de boeken met eerbied en zorg.
Ook in de landelijke gebieden zijn projecten opgestart om scholen van bibliotheken te voorzien.Voor de kinderen kan het rituele nazingen van het Amhaars alfabet op een of ander dorpspleintje de eerste stap zijn van een leerproces.Voor EBCEF manager in Awassa, Mezrasha Kibret, zijn boeken de sleutel die alle deuren opent.
Als we de wereld willen veranderen dan moeten we lezen, zegt hij.
©BBC, 08.01.09 (Norbert De Graeve)
